Maxsus iqtisodiy zonalar (MIZ) — investitsiyalarni jalb qilish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun yaratilgan maxsus huquqiy rejim asosida faoliyat yuritadigan belgilangan hududlardir. Ishtirokchilar soliq imtiyozlari, bojxona imtiyozlari, huquqiy kafolatlar va valyuta erkinliklarining keng to'plamidan foydalanadilar. O'zbekiston bir nechta MIZ turlarini tan oladi, ularning har birining o'z tartibga soluvchi tizimi va tarmoq yo'nalishi mavjud.
01Qonunchilik bazasi
- O'zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi
- 2020 yil 17 fevraldagi «Maxsus iqtisodiy zonalar to'g'risida»gi 604-sonli Qonun
- 2021 yil 14 sentabrdagi «MIZ ishtirokchilarini yanada qo'llab-quvvatlash chora-tadbirlari to'g'risida»gi PP-5243-sonli Prezident Qarori
- 2018 yil 21 dekabrdagi «Erkin iqtisodiy zonalarni muvofiqlashtirish va boshqarish tizimini yanada takomillashtirish to'g'risida»gi UP-5600-sonli Prezident Farmoni
- 2022 yil 13 iyundagi «Maxsus iqtisodiy, kichik sanoat, yoshlar sanoat va tadbirkorlik zonalarining samaradorligini oshirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida»gi UP-153-sonli Prezident Farmoni
02Maxsus iqtisodiy zonalar turlari
Maxsus iqtisodiy zona — mintaqaning jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi uchun xorijiy va ichki investitsiyalarni, ilg'or texnologiyalarni va boshqaruv tajribasini jalb qilish maqsadida yaratilgan, belgilangan chegaralari va maxsus huquqiy rejimi mavjud hududdir. MIZlar quyidagi shakllarda tashkil etilishi mumkin:
- Erkin iqtisodiy zonalar
- Maxsus ilmiy-texnologik zonalar
- Turistik-rekreatsion zonalar
- Erkin savdo zonalari
- Maxsus sanoat zonalari
03Maxsus huquqiy rejim
MIZ ishtirokchilari qonun hujjatlarida nazarda tutilgan huquqiy himoya kafolatlari, imtiyozlar va afzalliklarga haqlidirlar. Soliq qonunchiligi o'zgarganda ishtirokchilar — imtiyozlar muddati davomida, lekin o'n yildan ko'p bo'lmagan holda — MIZ reestriga ro'yxatdan o'tgan sanada amal qilgan soliq stavkalari va to'lov shartlarini qo'llashda davom etishlari mumkin. Ushbu barqarorlik kafolati aksiz tovarlarga nisbatan qo'llanilmaydi.
Ishtirokchilar eksport va import qilinadigan tovarlar uchun o'zlari uchun qulay to'lov shartlari va hisob-kitob shakllaridan foydalanishi mumkin. Qo'shimcha kafolatlar Prezident qarori bilan belgilanishi mumkin. Davlat organlari tomonidan asossiz aralashuv natijasida etkazilgan zararlar, boy berilgan foyda va ma'naviy zarar sud qarori bilan qoplanishga tortiladi.
04Maxsus bojxona rejimi
Maxsus bojxona rejimi bojxona to'lovlaridan vaqtincha ozod etish yoki ularni kamaytirishni, hamda eksport yoki importga nisbatan noitarif cheklovlarni bekor qilish yoki yumshatishni o'z ichiga olishi mumkin. Amalda MIZ ishtirokchilari quyidagi hollarda bojxona to'lovlaridan (QQS va bojxona rasmiylashtiruv yig'imlaridan tashqari) ozod qilingan:
- O'zbekistonda ishlab chiqarilmaydigan qurilish materiallarini investitsiya shartnomasi doirasida qurilish davrida olib kirishda.
- Ichki muqobili bo'lmagan texnologik uskunalarni tasdiqlangan hukumat ro'yxati bo'yicha olib kirishda (bojxona rasmiylashtiruv yig'imlari saqlanib qoladi).
- Eksportga mo'ljallangan mahsulotlar ishlab chiqarishda ishlatiladigan xom ashyo, komplektlovchilar va sarflanadigan materiallarni olib kirishda (bojxona rasmiylashtiruv yig'imlari saqlanib qoladi).
05Maxsus soliq rejimi
MIZ ishtirokchilari quyidagi soliq va majburiy to'lovlardan ozod etiladi:
- Yer solig'i
- Yuridik shaxslarning foyda solig'i
- Yuridik shaxslarning mulk solig'i
- Yagona soliq to'lovi (mikro va kichik korxonalarga qo'llaniladigan)
- Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Respublika yo'l fondiga majburiy ajratmalar
- Moliya vazirligi huzuridagi Ta'lim va tibbiyot muassasalarini rivojlantirish byudjetdan tashqari fondiga majburiy ajratmalar
Import qilinadigan tovarlardan olinadigan QQS 120 kungacha kechiktirilishi mumkin. Hisobga olinadigan QQS miqdori hisoblangan QQSdan oshgan hollarda ortiqcha qism ishtirokchiga yetti kun ichida soddalashtirilgan tartibda qaytariladi. Respublika byudjetidan QQS qaytarish Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan tartibga solinadi.
06Investitsiya hajmiga qarab imtiyozlar muddati
Soliq va bojxona imtiyozlari qilingan investitsiya majburiyatlari hajmiga qarab 3 dan 10 yilgacha beriladi:
- 300 000 – 3 000 000 AQSh dollari — 3 yilga imtiyozlar
- 3 000 000 – 5 000 000 AQSh dollari — 5 yilga imtiyozlar
- 5 000 000 – 10 000 000 AQSh dollari — 7 yilga imtiyozlar
- 10 000 000 AQSh dollari va undan ko'p — 10 yilga imtiyozlar
07Valyuta rejimi
MIZ ishtirokchilari xizmat ko'rsatuvchi bankni erkin tanlashi va O'zbekistondagi bir yoki bir nechta tijorat bankida xorijiy valyutadagi hisobvaraqlar ochishi, shuningdek chet elda hisobvaraqlar yuritishi mumkin. Xorijiy valyuta tushumlari — tovarlar, ishlar va xizmatlardan olingan eksport tushumlari jumladan — ishtirokchining hisobvarag'iga o'tkazilishi kerak. MIZ chegarasida hatto MIZ ishtirokchisi bo'lmagan o'zbek rezidenti yuridik shaxslar ham MIZ ishtirokchilariga tovarlar sotish va xizmatlar ko'rsatish huquqiga xorijiy valyutada ega.
08MIZ ishtirokchilarining qo'shimcha huquqlari
- Elektron onlayn auktsion orqali yer uchastkalarini ijaraga olish; binolar va inshootlardan ijara shartlarida foydalanish; qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ishlab chiqarish faoliyati uchun infratuzilma barpo etish.
- MIZ direksiyasidan investitsiya shartnomasi va loyiha jadvali bilan muvofiq ravishda muhandislik, kommunal va transport infratuzilmasini o'z vaqtida ta'minlashni talab qilish.
- MIZ direksiyasi tomonidan taqdim etiladigan barcha xizmatlardan teng shartlarda, jumladan shartnoma asosida foydalanish.
- MIZ bosh rejasiga muvofiq o'z hisobidan infratuzilma barpo etish.
09Zonaga xos imtiyozlar
IT-Park (it-park.uz)
- Rezidentlar 2028 yil 1 yanvargacha ijtimoiy soliq jumladan barcha soliqlar va davlat maqsadli jamg'armalariga majburiy ajratmalardan ozod etilgan.
- IT-Park rezidentlarining xodimlari 2028 yil 1 yanvargacha olingan daromadlaridan standart 12% o'rniga 7,5% kamaytirilgan stavkada jismoniy shaxslardan daromad solig'i to'laydilar.
- Rezidentlar faqat ruxsat etilgan IT-ga oid faoliyat turlarini amalga oshirishi va har bir hisobot davridan keyingi oyning 20-sanasigacha direksiyaning talab qilib qaytarib olish hisobvarag'iga ajratmalar o'tkazishi shart.
10Advizen qanday yordam bera oladi
To'g'ri MIZni tanlash, mavjud imtiyozlardan maksimal darajada foydalanish uchun investitsiya loyihasini tuzish va doimiy muvofiqlik majburiyatlarini boshqarish puxta huquqiy va soliqqa oid rejalashtirish talab etadi. Advizen jamoasi mijozlarga muvofiqligi baholashda, MIZ ishtirokchisi maqomini olish uchun arizalar tayyorlashda, investitsiya shartnomalari tuzishda va zona direksiyasining tartibga soluvchi talablarida mo'ljal olishda yordam beradi.