O'zbekiston biznes-avtorizatsiya qoidalarini 2021 yil 14 iyuldagi «Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartibi to'g'risida»gi ЗРУ-701-sonli yagona Qonunda birlashtirdi. Qonun uchta alohida yo'nalish — litsenziyalash, ruxsat hujjatlari va xabarnomalar — ni belgilab, butun jarayonni «Litsenziya» deb nomlangan yagona elektron platformaga (license.gov.uz) o'tkazadi.
01Uch yo'nalishga umumiy nazar
- Litsenziyalash: cheklovlarsiz amalga oshirilishi aholining sog'lig'iga, xavfsizligiga yoki atrof-muhitga zarar etkazishi mumkin bo'lgan faoliyat turlari uchun majburiy. To'liq ro'yxat Qonunning 1-ilovasida keltirilgan.
- Ruxsat hujjatlari: 2-ilovada keltirilgan faoliyat turlari uchun yengilroq avtorizatsiya shakli. Ular ham oldindan tasdiqlashni talab qiladi, lekin oddiyroq shartlarga bo'ysunadi.
- Xabarnomalar: eng moslashuvchan yo'nalish. Faoliyatni boshlamasdan oldin tegishli organ xabardor qilinadi — tasdiqlash talab etilmaydi. Xabarnoma talab qiladigan faoliyat turlari 3-ilovada keltirilgan.
02Litsenziya turlari
Qonun ikki litsenziya toifasi o'rtasida aniq chegara o'rnatadi:
- Namunaviy (tipovye) litsenziyalar — yagona shartlarga javob beradigan istalgan arizachiga beriladi. Bu ko'pgina tartibga solinadigan faoliyat turlari uchun me'yordir.
- Individual litsenziyalar — maxsus shartlarda beriladi va eksklyuziv huquqlar beradi. Ular soni, hududi yoki ob'ekti jihatidan cheklangan bo'lib, odatda tender orqali beriladi. Efir spektrini taqsimlash bunga tipik misol.
Har bir litsenziya bir turdagi faoliyatni qamrab oladi (bunda kichik turlar ham mumkin). Qoidaga ko'ra litsenziyalar muddatsiz amal qiladi. Istisno: tibbiy va farmatsevtika faoliyati, giyohvand moddalarga oid operatsiyalar, mobil telekommunikatsiya, neft va gaz qazib olish, loteriya va onlayn qimorbozlik operatsiyalari hamda boshqa bir qator sezgir sohalarga kamida 5 yillik muddat qo'llaniladi.
03Ariza berish tartibi
Barcha arizalar — litsenziyalar, ruxsat hujjatlari va xabarnomalar uchun — «Litsenziya» tizimi yoki Interaktiv davlat xizmatlari yagona portali (EPAGU) orqali elektron shaklda, elektron raqamli imzo bilan taqdim etiladi. Portal haftaning etti kuni, kechayu kunduz ishlaydi. Davlat yig'imlari va ko'rib chiqish xarajatlari har bir faoliyat turining pasportida belgilanib, ariza vakolatli organga jo'natilgunga qadar to'lanishi shart.
- Yuridik shaxslar soliq to'lovchisining identifikatsiya raqamini (INN) ko'rsatadilar.
- Jismoniy shaxslar to'liq ism-sharif, shaxsni tasdiqlovchi hujjat ma'lumotlari yoki shaxsiy identifikatsiya raqamini (PINFL) ko'rsatadilar.
- Barcha arizachilar faoliyat turini (va kichik turini) ko'rsatadilar hamda litsenziya shartlariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qiladilar.
Vakolatli organ ariza sanasidan boshlab 20 ish kuni ichida litsenziya yoki ruxsat hujjatini berishi yoki berishdan bosh tortishi shart. Qaror bir kun ichida «Litsenziya» tizimida joylashtirilishi, ariza beruvchi esa ushbu joylashtiruvdan bir ish soati ichida xabardor qilinishi kerak. Belgilangan muddatda qaror qabul qilinmasa, ariza beruvchi organni elektron tarzda xabardor qilgan taqdirda faoliyatni boshlash huquqiga ega.
04Rad etish, to'xtatib qo'yish va bekor qilish asoslari
Rad etish
Litsenziya yoki ruxsat hujjati faqat uchta asosda rad etilishi mumkin: to'liq bo'lmagan hujjatlar; noto'g'ri yoki buzib ko'rsatilgan ma'lumotlar; litsenziya shartlariga mos kelmaslik. Boshqa asoslarda — jumladan «maqsadga muvofiq emaslik» sababli — rad etishga yo'l qo'yilmaydi. Hujjatlar to'liq bo'lmaganda ariza beruvchiga ularni bartaraf qilish uchun 30 ish kunigacha vaqt beriladi.
To'xtatib qo'yish
Vakolatli organ buzilishlar aniqlanganda litsenziyani 10 kungacha to'xtatib qo'yishi mumkin. 10 kundan ortiq (6 oygacha) to'xtatib qo'yish uchun sud qarori talab etiladi. Buzilishlar bartaraf etilgandan so'ng organ tasdiqlash olinganidan 3 kun ichida to'xtatib qo'yishni bekor qilishi shart.
Bekor qilish (annullash)
- Litsenziya egasining ixtiyoriy arizasi.
- Yuridik shaxsning tugatilishi yoki jismoniy shaxsning vafoti.
- Belgilangan muddatda yig'imlar to'lanmasligi.
- Belgilangan muddatda to'xtatib qo'yish asoslarini bartaraf etmaslik.
- Litsenziya shartlarining takroriy (bir yil ichida ikki va undan ko'p marta) yoki bir martalik jiddiy buzilishi.
- Soxta hujjatlardan foydalanish.
05Xabardor qilish tartibi
Xabardor qilish tartibidagi faoliyat turlari uchun oldindan tasdiqlash talab etilmaydi — tadbirkor shunchaki xabarnoma topshiradi va faoliyatni boshlashi mumkin. Barcha shartlar bajarilgan taqdirda xabarnoma avtomatik qabul qilinadi va darhol tasdiqlash beriladi. Ko'pgina xabarnomalar uchun asosiy hisob-kitob qiymatining (AHQ) 50 barobarigacha yig'im undiriladi; chakana spirtli ichimliklarni sotish bundan mustasnodir.
Organ xabarnomani faqat beshta aniq holatda rad etishi mumkin: noto'g'ri ma'lumotlar; yig'im to'lanmaganligi; talablarga muvofiqlik tasdiqlanmaganligi; amaldagi to'xtatib qo'yish ko'rsatmasi; yoki sud taqiqi. Organ buzilishlar aniqlangan taqdirda xabardor qilingan faoliyatni 10 ish kunigacha to'xtatib qo'yishi mumkin; uzoqroq muddatlar uchun sud ishtiroki talab etiladi.
06Filiallar va vakolatxonalar
Yuridik shaxsning filiallari va vakolatxonalari alohida litsenziya yoki ruxsat hujjatlariga muhtoj emas. Buning o'rniga ularning manzillari vakolatli organga topshiriladigan o'zgartirish orqali ona tashkilotning mavjud litsenziyasiga qo'shiladi. Allaqachon filiallari mavjud tashkilotlar uchun qo'shish «Litsenziya» tizimi yoki EPAGU orqali organga xabarnoma yuborish yo'li bilan amalga oshiriladi.
07Doimiy muassasa ariza bera oladimi?
Doimiy muassasa (DM) — bu yuridik shaxs emas, balki soliq maqomi bo'lib, fuqarolik huquqining mustaqil sub'ekti sifatida huquqiy layoqatga ega emas. Qonunga ko'ra litsenziya yoki ruxsat hujjatiga faqat jismoniy va yuridik shaxslar murojaat qilishi mumkin. Amalda, biroq, organlar ba'zan so'rov bo'yicha DMga hujjat beradi, soliq organlari esa ko'pincha DMni yuridik shaxs sifatida ko'rib chiqadi. Bu huquqiy jihatdan nomuvofiqdir va DM orqali faoliyat yurituvchi korxonalar DM nomiga berilgan ruxsatlarga tayanishdan oldin maxsus maslahat olishlari kerak.
08Buzilishlar uchun javobgarlik
Jismoniy shaxslar litsenziya, ruxsat hujjati yoki xabarnomasisiz faoliyat yuritganligi uchun Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksning 165, 176³ va 241⁵-moddalari bo'yicha ma'muriy va Jinoyat kodeksining 190 va 192⁵-moddalari bo'yicha jinoiy javobgarlikka tortiladi.
Yuridik shaxslar quyidagi hollarda jarima (Qonunning 4-ilovasida belgilangan) to'lashga majbur: zarur avtorizatsiyasiz faoliyat yuritish; soxta hujjatlardan foydalanish; yoki noto'g'ri ma'lumotlar taqdim etish. Vakolatli organ buzilish aniqlangandan 5 ish kuni ichida jarima to'g'risida qaror chiqaradi. Tashkilot jarimasining 70%ini ixtiyoriy to'lasa va shu bilan birga zarur litsenziya yoki ruxsat hujjatiga ariza bersa, qolgan 30% bekor qilinadi. To'lanmagan jarimalar 5 ish kuni ichida sudga o'tkaziladi.
09Advizen qanday yordam bera oladi
O'zbekistonning litsenziyalash va ruxsat berish tizimida mo'ljal olish faoliyatingizga qaysi yo'nalish qo'llanilishini, qanday shartlar bajarilishi kerakligini va organ qarshi chiqgan taqdirda qanday javob berishni bilishni talab etadi. Advizen yuridik jamoasi mijozlarga har bir bosqichda yordam beradi — to'g'ri avtorizatsiya yo'lini aniqlash va ariza paketlarini tayyorlashdan tortib, to'xtatib qo'yishlarni boshqarish, o'zgartirish kiritish va tartibga soluvchi nizolarni hal etishgacha.